Kısa cevap: Türkiye'de banka mevduatından elde ettiğiniz faiz, siz hiçbir şey yapmadan kaynağında kesiliyor. Banka vade sonunda brüt faizi hesaplıyor, üzerinden stopajı düşüyor, hesabınıza net tutarı yatırıyor. Yani faiz geliri vergisi için beyanname vermeniz, ek bir hesap yapmanız gerekmiyor; kesinti nihai vergi niteliğinde. Sizin işiniz, bankanın gösterdiği oranın brüt mü net mi olduğunu ayırt etmek ve karşılaştırmaları hep net üzerinden yapmak. Stopaj oranı vade uzadıkça düşer, döviz hesaplarında ise TL'ye göre daha yüksektir.
Yıllar önce ilk vadeli hesabımı açtığımda ekranda yazan faiz oranıyla vade sonunda hesabıma geçen tutar tutmadı. Bir hata olduğunu düşünüp şubeyi aradım, çok sakin bir sesle "stopaj kesildi efendim" dediler. O günden beri mevduat kararlarımı brüt orana göre değil, elime geçecek tutara göre veriyorum. Çünkü iki banka arasında brüt olarak yarım puan fark varken, vade yapısı yüzünden net getiri tam tersine dönebiliyor.
Mekanizma şöyle: banka vade süresince biriken brüt faizi hesaplar, mevzuatta o vade dilimi için belirlenen stopaj oranını uygular, kalan kısmı anaparayla birlikte serbest bırakır. Üç noktayı aklınızda tutmanız yeterli:
Oranlar Cumhurbaşkanı kararlarıyla dönem dönem indirilip yeniden yükseltilebiliyor; geçici indirim dönemlerinin bitiş tarihleri de uzatılabiliyor. Bu yüzden bir yıl önce bildiğiniz oranın bugün geçerli olduğunu varsaymayın. Hesap açmadan önce şubeye ya da internet bankacılığındaki vade simülasyonuna "net ne kadar alacağım" diye sormak en pratik yol.
Formül basit: Net faiz = Brüt faiz × (1 − stopaj oranı). Brüt faizi de anapara, oran ve gün sayısıyla buluyorum:
Brüt faiz = Anapara × Yıllık oran × (Vade günü ÷ 365)
100.000 TL'yi 32 gün vadeyle, yıllık %45 brüt orandan yatırdığımı varsayalım. Stopajı örnek olsun diye %15 alıyorum:
| Adım | Hesap | Sonuç |
|---|---|---|
| Brüt faiz | 100.000 × 0,45 × (32÷365) | 3.945 TL |
| Stopaj (%15) | 3.945 × 0,15 | 592 TL |
| Net faiz | 3.945 − 592 | 3.353 TL |
| Net yıllık orana çevirme | 3.353 ÷ 100.000 × (365÷32) | ≈ %38,3 |
Yani vitrindeki %45, benim cebimde yıllıklandırılmış %38 civarına iniyor. Bankaları karşılaştırırken bu son satırı yan yana koymak gerekiyor. Reel getiriyi merak ediyorsanız, sıradaki adım bu net oranı enflasyondan arındırmak; reel faiz hesabını anlatan sayfada bu kısmı ayrıntılı işledim.
Vadeden önce parayı çekmenin iki maliyeti var. Birincisi bankanın faizi düşürmesi