Kısa cevap: Mevduat faizinde asıl mesele "kaç puan veriyorlar" değil, vergi kesildikten sonra elinize ne kaldığı ve bu kalanın enflasyonu geçip geçmediğidir. Yıllarca bankaların vitrindeki oranlarına bakıp kendimi iyi hissettim; net getiriyi hesaplamayı öğrendiğimde bazı "yüksek faizli" tekliflerin aslında paramı erittiğini gördüm. Aşağıda bana en çok sorulan soruları, kendi denemelerimden çıkardığım pratik cevaplarla topladım.
Banka size bir oran söylediğinde bu neredeyse her zaman brüttür ve yıllık ifade edilir. Ancak mevduat faiz geliri üzerinden stopaj kesilir; yani hesabınıza yatan tutar ilan edilen orandan daha düşük olur. Vadenin uzunluğuna göre stopaj oranı değişebildiği için, aynı bankada 32 günlük ve 92 günlük vade arasında brüt fark küçük olsa bile net fark hissedilir olabilir.
Ben artık bir teklifi değerlendirirken üç sayıyı yan yana yazıyorum: brüt oran, tahmini stopaj sonrası net oran ve vade sonunda eline geçecek TL tutarı. Üçüncüsü en dürüst olanı, çünkü orada gün sayısı da işin içine giriyor. Faiz gelirinden yapılan kesintinin mantığını ayrıntılı anlattığım bir sayfa var; hesabınızı açmadan önce oradaki örnek hesaplamayı bir kez okumanızı öneririm.
Vade sonu net tutarı, anaparanızı 100.000 TL varsayarak hesaplayın. "32 günde net 3.100 TL" gibi somut bir cümleye dönüştüğünde teklifler kıyaslanabilir hale gelir. Yüzdelerle konuşurken kandırılmak, TL ile konuşurken kandırılmaktan çok daha kolay.
Bu, faiz hakkında sıkça sorulan sorular arasında en kritiği. Nominal faiz kazandığınız yüzdeyi, reel faiz ise alım gücünüzün ne olduğunu söyler. Net faiziniz yıllık %40, enflasyon %45 ise para miktarınız arttı ama sepetiniz küçüldü. Reel faizi hesaplamayı gösterdiğim sayfada kabaca "net faizden enflasyonu çıkar" yaklaşımının nerede yanıldığını da anlatıyorum; yüksek oranlarda basit çıkarma işlemi yanıltır, bölme formülü gerekir.
Kendi pratiğim şu: reel getiri negatifse mevduatı "kazanç aracı" değil, "kısa vadede ihtiyacım olan parayı erimeden bekletme yeri" olarak görüyorum. Bu ayrımı yapmak beni gereksiz risk almaktan da, gereksiz beklentiden de kurtardı.
Merkez bankasının faiz yönü belirleyici. Faizlerin yükseleceğini düşündüğüm dönemlerde kısa vadeyi tercih ediyorum, çünkü her yenilemede daha iyi oran yakalıyorum. Faizlerin düşmeye başladığı dönemlerde ise uzun vadeye geçip mevcut yüksek oranı kilitlemek işe yarıyor. Politika faizinin nasıl belirlendiğini ve piyasaya nasıl yayıldığını anlatan sayfa, bu kararı sezgiyle değil gerekçeyle vermenize yardım eder.
| Beklenti | Tercihim | Neden |
|---|---|---|
| Faiz yükselecek | Kısa vade (32-35 gün) | Her yenilemede yeni orana geçmek |
| Faiz sabit kalacak | Kısa + kademeli | Esneklik kaybetmemek |
| Faiz düşecek | Uzun vade | Yüksek oranı kilitlemek |
Tek bir araca bağlı kalmak beni rahatsız ediyor. Devlet iç borçlanma araçları, özellikle enflasyona veya belirli bir göstergeye endeksli olanlar, uzun vadeli birikimde mevduata iyi bir alternatif olabiliyor. Döviz mevduatında ise iki ayrı kazanç kalemi var: düşük de olsa faiz ve kur farkı. Kur farkının kazanç kadar kayıp da üretebileceğini unutmamak lazım; ben dövizi getiri aracı değil, kur riskini dengeleme aracı olarak tutuyorum.
Anaparasının korunmasını isteyenler için garantili getirili ürünler de var; ancak "garantili" kelimesi getirinin yüksek olacağı anlamına gelmiyor, yalnızca anaparanın belli koşullarda korunduğu anlamına geliyor. Sözleşmedeki koşul cümlelerini okumadan imza atmayın.
Tasarruf hesabı seçerken dikkat edilecekleri madde madde çıkardığım rehber, bu tuzakların hepsini tek listede topluyor.
Benim kuralım net: kredi kartı gecikme faizi veya yüksek maliyetli tüketici kredisi varsa, önce borcu kapatmak en yüksek "garantili getiri"dir. Yüzde 4 net mevduat getirisi için para bekletirken yüzde 8 faizle borç taşımak, farkı cebinizden ödemek demek. Sadece 2-3 aylık zorunlu giderinizi karşılayan acil fonu ayırıp gerisini borca yönlendirmek uzun vadede daha rahatlatıcı oldu. Borç yönetimi stratejilerini anlattığım sayfada çığ ve kartopu yöntemlerini karşılaştırmıştım.
Ürüne göre değişir. Vadeli mevduatta genelde vade sonunda topluca ödenir; bazı hesaplar aylık ödeme sunar. Aylık ödeme nakit akışı için iyidir ama bileşik etkiyi kaybettirir.