Kısa cevap: Devlet iç borçlanma araçları (DİBS), Hazine'nin bütçe finansmanı için ihraç ettiği borç senetleridir; kredi riski açısından yurt içindeki en güvenli enstrüman kabul edilirler. Bir devlet tahvili getirisi ise iki bileşenden oluşur: kupon ya da iskonto üzerinden elde ettiğiniz nakit akışı ve senedin ikincil piyasa fiyatındaki değişim. Vadeye kadar tutarsanız, aldığınız günkü bileşik faiz oranını büyük ölçüde kilitlemiş olursunuz; vadeden önce satarsanız faizler yükselmişse zarar, düşmüşse ek kazanç yazarsınız. Ben portföyümde bu araçları "getiri avcısı" değil, faizin yönünü tahmin ettiğim dönemlerde sabitleyici bir omurga olarak kullanıyorum.
İlk kez ihaleye baktığımda kavram kalabalığı beni yormuştu. Aslında ayrım basit: vadesi bir yıla kadar olan iskontolu senetlere Hazine bonosu, bir yıldan uzun olanlara devlet tahvili deniyor. Bononun kuponu yoktur; nominalin altında alır, vadede nominal tahsil edersiniz. Tahvilde ise genelde altı ayda bir kupon ödemesi olur.
| Tür | Getiri mekanizması | Benim kullanım amacım |
|---|---|---|
| Hazine bonosu (kısa vade) | İskonto; alış ile nominal arasındaki fark | Nakit park etme, mevduata alternatif |
| Sabit kuponlu tahvil | Periyodik kupon + fiyat değişimi | Faiz indirim beklentisinde fiyat kazancı |
| Değişken faizli tahvil | Referans orana bağlı kupon | Faizin yönü belirsizken |
| TÜFE'ye endeksli tahvil | Anapara enflasyonla güncellenir + reel kupon | Uzun vadede satın alma gücünü korumak |
| Kira sertifikası (Hazine) | Dönemsel kira ödemesi | Faizsiz enstrüman arayanlar için |
İki yol var. Birincisi Hazine'nin ihaleleri; bankalar üzerinden ihaleye katılım talebi iletebiliyorsunuz. İkincisi ve benim çoğunlukla tercih ettiğim yol, aracı kurum hesabımdan Borsa İstanbul borçlanma araçları piyasasında ikincil piyasadan almak. İkincil piyasanın avantajı, istediğiniz vadeyi seçebilmeniz ve ihale takvimini beklemek zorunda kalmamanız. Dezavantajı, likiditenin bazı vadelerde ince olması ve alış-satış makasının genişleyebilmesi.
Yeni başlayanların en sık düştüğü tuzak, "yüzde X faizli tahvil aldım, yıl sonunda yüzde X kazanırım" varsayımı. Kupon oranı ile vadeye kadar getiri aynı şey değil. Vadeye kadar getiri, senedin bugünkü fiyatını, kalan tüm kupon ödemelerini ve vade sonundaki anaparayı birlikte hesaba katan bileşik orandır. Ekranınızda gördüğünüz "getiri" kolonu genellikle budur.
İkinci kritik nokta ters ilişki: piyasa faizleri yükseldiğinde elinizdeki sabit kuponlu tahvilin fiyatı düşer. Bu düşüşün şiddetini belirleyen şey vadenin uzunluğu, teknik adıyla durasyon. Kabaca şöyle düşünüyorum: durasyonu 4 yıl olan bir tahvilde faizler 1 puan artarsa fiyat yaklaşık yüzde 4 geriler. Bu yüzden faiz artırım döngüsünün ortasında uzun vadeye girmemeye çalışırım; Merkez Bankası'nın faiz kararlarının nasıl şekillendiğini takip etmek burada gerçekten işe yarıyor.
Elimde yüzde 40 getirili bir senet olsa da enflasyon daha yüksekse satın alma gücüm eriyor. Bu yüzden her ihale sonrası bileşik oranı, beklenen enflasyona bölerek reel getiriyi hesaplıyorum. Reel faiz hesabının mantığını bir kez oturttuktan sonra, TÜFE'ye endeksli tahvillerin neden "sigorta" gibi çalıştığı da netleşiyor: orada zaten pazarlık ettiğiniz şey doğrudan reel orandır.
Kredi riskinin yurt içi yatırımcı için pratikte en düşük seviyede olması, diğer risklerin yok olduğu anlamına gelmiyor. Ben bu ayrımı netleştirdikten sonra tahvile bakışım çok daha sağlıklı oldu.
Faiz ve alım-satım kazancında stopaj uygulanır; oranlar enstrümana ve zaman zaman yapılan düzenlemelere göre değişebildiği için karar öncesi güncel stopaj oranını mutlaka kontrol ediyorum. Net getiriyi hesaplarken stopajı, aracı kurum komisyonunu ve varsa saklama ücretini çıkarıyorum. Aynı işlemi vadeli mevduat için de yapıp iki net rakamı yan yana koyuyorum. Mevduatta getiri baştan sabit ve basit; tahvilde ise faiz düşüş beklent