Kısa cevap: Uluslararası faiz oranlarını karşılaştırırken tek başına politika faizi rakamına bakmak neredeyse hiçbir şey anlatmıyor. Ben yıllar içinde şunu öğrendim: aynı anda üç şeyi yan yana koymadan hüküm vermek yanlış. Politika faizi, aynı ülkenin enflasyonu ve para biriminin seyri. Gelişmiş ülkelerde nominal faizler tek haneli, hatta sıfıra yakın seviyelerde dolaşırken enflasyon da düşük olduğu için reel getiri sınırlı ama tahmin edilebilir. Gelişmekte olan ülkelerde nominal faiz iki haneli olabilir, fakat enflasyon ve kur riski o yüksek rakamın büyük kısmını yiyip bitirir. Türkiye de tam bu ikinci gruba düşüyor; dolayısıyla "bizde faiz yüksek, Avrupa'da düşük" cümlesi kulağa doğru gelse de yatırım kararı için yetersiz bir cümle.
İlk yıllarımda merakla farklı merkez bankalarının politika faizlerini bir not defterine yazardım. Bir süre sonra bu listenin bana hiçbir şey söylemediğini fark ettim. Çünkü faiz, o ülkedeki paranın kıtlığının ve fiyat artışının bir yansıması. Enflasyonun düşük olduğu bir ekonomide yüzde 3'lük faiz, enflasyonun çok yüksek olduğu bir ekonomideki yüzde 40'lık faizden daha iyi bir reel getiri sağlayabilir.
Bu yüzden karşılaştırma yaparken artık şu basit mantığı kullanıyorum: nominal faizden enflasyonu düşüyorum ve elimde kalan reel faiz üzerinden konuşuyorum. Reel faizi doğru hesaplamak için basit çıkarma yerine oransal formülü kullanmak daha isabetli; bu hesabın detayını sitedeki reel faiz hesaplama rehberinde adım adım anlatmıştım. Kabaca çıkarma yapmak bile nominal karşılaştırmadan çok daha sağlıklı bir başlangıç veriyor.
Fed, ECB, Bank of England, Bank of Japan ve İsviçre Merkez Bankası gibi kurumların yönettiği ekonomilerde ortak nokta şu: enflasyon hedefleri genellikle yüzde 2 civarında ve politika faizi bu hedefin etrafında şekilleniyor. Japonya ve İsviçre gibi ülkelerde faizlerin uzun yıllar boyunca sıfırın altına indiğine bile tanık oldum; yani mevduat sahibi para kazanmak yerine bir tür saklama bedeli ödedi.
Bu ortamda yatırımcının aradığı şey yüksek getiri değil, öngörülebilirlik. Faiz kararları önceden açıklanan takvimlerde alınıyor, karar metinleri neredeyse cümle cümle analiz ediliyor ve sürprizler nadir. Merkez bankası kararlarının nasıl bir mekanizmayla ekonomiye yayıldığını merak ediyorsanız, merkez bankası faizlerinin işleyişini ele alan yazı bu tabloyu tamamlıyor.
Brezilya, Meksika, Güney Afrika, Hindistan, Endonezya gibi ekonomilerde nominal faizler gelişmiş ülkelerin belirgin şekilde üzerinde seyrediyor. Sebebi basit: hem enflasyon daha yüksek hem de yabancı sermayeyi ülkede tutmak için ek bir prim ödenmesi gerekiyor. Buna literatürde risk primi diyorlar; ben pratikte "belirsizliğin fiyatı" diye düşünüyorum.
Buradaki tuzak şu: yüksek nominal faiz, yatırımcıya kur riskini üstlendiği için ödenen bir bedeldir. Yerel parada yüzde 25 faiz alıp o para yıl içinde dolara karşı yüzde 30 değer kaybederse, dolar bazında zarar edersiniz. Döviz hesaplarında faiz ile kur farkının nasıl birlikte çalıştığını inceleyen yazıda bu hesabın somut örneklerine yer vermiştim.
| Grup | Nominal faizin karakteri | Reel faiz eğilimi | Yatırımcı için anlamı |
|---|---|---|---|
| Gelişmiş ekonomiler | Düşük, bazı dönemlerde sıfıra yakın veya negatif | Sıfır civarı, dar bir bantta | Getiri düşük ama tahmin edilebilir; sermaye koruma odaklı |
| Gelişmekte olan ekonomiler | Yüksek, iki haneye çıkabilir | Dönemsel olarak pozitif ya da negatif, oynak | Yüksek getiri potansiyeli, karşılığında kur ve politika riski |
| Enflasyonla mücadele eden ekonomiler | Enflasyonun üzerine çıkarılmaya çalışılır | Sıkılaşma sürecinde pozitife döner | Geçiş dönemlerinde vadeyi kısa tutmak avantajlı |
Türkiye, nominal faizin yüksek olduğu ama enflasyonun da yüksek olduğu grupta. Yani rakamın büyüklüğü tek başına cazip değil. Kendi takibimde şu sıralamayı uyguluyorum: önce TÜİK enflasyon verisine bakıyorum, sonra TCMB politika faizine, en son bankaların m