Kısa cevap: Devlet tahvillerinde "tahvil ihraç oranı", Hazine'nin düzenlediği borçlanma ihalesinde teklifler sonucunda oluşan faizdir; yani oranı devlet masa başında ilan etmez, piyasa belirler. Küçük tasarruf sahibi olarak yapmanız gereken şey basit: ihale takvimini takip etmek, yatırım hesabı olan bir bankaya "rekabetçi olmayan teklif" vermek ve ihale sonucunda açıklanan ortalama fiyattan kâğıdı almak. Ben yıllardır bu yolu kullanıyorum; oranı ben pazarlık etmiyorum, ihalede oluşan ortalamayı kabul ediyorum ve işin en zor kısmı olan fiyatlama tartışmasından da böylece kurtuluyorum.
Hazine, belirli dönemler için borçlanma stratejisini önceden duyurur. Bu duyuruda hangi vadelerde, hangi tür kâğıtların ihraç edileceği yer alır. İhale günü bankalar ve aracı kurumlar teklif verir: "şu nominal tutarı, şu fiyattan almak istiyorum" der. Tekliflerin toplamı, Hazine'nin satmak istediği miktarı aştığında en yüksek fiyattan (yani en düşük faizden) başlayarak karşılanır.
Burada kavraması en çok zaman alan nokta şu: fiyat ile faiz ters yönde hareket eder. İskontolu bir kâğıdın nominal değeri vade sonunda 100 birimdir. Siz bunu 88'den alırsanız getiriniz, 92'den alırsanız getirinizden yüksek olur. Yani ihalede fiyatlar yükseldiyse ihraç oranı düşmüş, fiyatlar gerilediyse oran yukarı gitmiş demektir. Ben ihale sonuç bültenlerine bakarken önce ortalama bileşik faize, sonra talep/satış oranına bakıyorum; talep güçlüyse bir sonraki ihalede oranın biraz daha aşağı geleceğini varsayıyorum.
Aynı ihale takvimi içinde birden fazla enstrüman olabilir ve bunların risk-getiri davranışı birbirinden farklıdır:
| Tür | Getiri mantığı | Kime uygun |
|---|---|---|
| İskontolu bono/tahvil | Nominalin altında alınır, vadede 100'e döner | Kısa vadeli, nakit planı net olan |
| Sabit kuponlu tahvil | Dönemsel kupon + anapara | Düzenli nakit akışı isteyen |
| Enflasyona endeksli tahvil | Anapara enflasyona göre güncellenir, üzerine reel kupon | Reel getiriyi korumak isteyen |
| Değişken faizli kâğıt | Kupon, referans orana göre yenilenir | Faizin yükselmesini bekleyen |
Enflasyona endeksli kâğıtlarda ilan edilen oranın "reel" olduğunu unutmamak gerekiyor; sabit kuponlu bir tahvilin nominal oranıyla doğrudan kıyaslamak yanıltıcı olur. Bu ikisini karşılaştırmadan önce reel faiz hesabını mutlaka yapın, enflasyon beklentiniz ile piyasanın beklentisini ayırt edin.