Kısa cevap: faiz kapitalleştirmesi, vade sonunda kazandığınız faizin ana paraya eklenip bir sonraki dönemde onun da faiz getirmesi demektir. Kapitalizasyon ne kadar sık olursa, aynı nominal oranla elde ettiğiniz efektif getiri o kadar yükselir. Ben kendi tasarruf düzenimde yıllardır tek bir kuralı uyguluyorum: faizi asla hesaptan çekmiyorum, otomatik olarak vadeye geri döndürüyorum. Farkın ne kadar büyüdüğünü aşağıda rakamlarla göstereceğim.
Basit faizde ana para sabit kalır; her dönem aynı tutarı kazanırsınız. Bileşik faizde ise kazanç ana paraya yapışır ve bir sonraki dönemin hesap tabanı büyür. İlk aylarda aradaki fark komik derecede küçüktür — ben ilk yıl sonunda "bu kadar mıydı" diye düşünmüştüm. Asıl kırılma üçüncü yıldan sonra başlıyor, çünkü artık faizin ürettiği faiz, ana paranın ürettiği faize yaklaşıyor.
Formül basit: nihai tutar = ana para × (1 + dönemsel oran)^dönem sayısı. Dönemsel oran, yıllık nominal oranın kapitalizasyon sayısına bölünmüş halidir. 100.000 TL'yi yıllık %40 nominal oranla değerlendirdiğimde, kapitalizasyon sıklığına göre yıl sonu tablom şöyle oluşuyor:
| Kapitalizasyon | Dönem sayısı | Yıl sonu tutar | Efektif yıllık getiri |
|---|---|---|---|
| Yıllık | 1 | 140.000 TL | %40,00 |
| 6 aylık | 2 | 144.000 TL | %44,00 |
| 3 aylık | 4 | 146.410 TL | %46,41 |
| Aylık | 12 | 148.208 TL | %48,21 |
| Günlük | 365 | 149.166 TL | %49,17 |
Aynı nominal oran, aynı ana para; tek değişken sıklık. Yıllıktan aylığa geçmek bile 8 puanlık bir efektif fark yaratıyor. Banka vitrinlerinde "yıllık %X" yazarken hangi periyotta kapitalize edildiğini sormamın sebebi bu.
Türkiye'de en yaygın ürün 32 günlük mevduat. Diyelim yıllık brüt %45 oran aldım. 32 günlük dönem getirim 45 × 32 / 365 = yaklaşık %3,95. Bu vadeyi yıl boyunca faiziyle birlikte yenilersem, yılda 11,4 dönem yapıyor ve efektif brüt getirim %55'in üzerine çıkıyor. Faizi her ay çekip harcasaydım getirim %45'te kalacaktı. Aradaki 10 puan, hiçbir ek risk almadan sadece "dokunmamaktan" geliyor.
Burada iki uyarım var. Birincisi, vade yenilendiğinde bankanın oranı düşürebileceğini unutmayın; otomatik yenileme talimatı verirken "güncel orandan" mı yoksa "sabit orandan" mı yenilendiğine bakın. Mevduat oranlarını karşılaştırırken hangi kalemlere dikkat ettiğimi tasarruf hesabı seçimi rehberinde ayrıntılı anlattım. İkincisi, tabloların hepsi brüt. Faiz gelirinden yapılan stopaj kesintisi, kapitalize edilen tutarı doğrudan küçültür; net üzerinden hesaplamazsanız plan tutmaz.
Kapitalleştirmenin asıl ortağı düzenli katkıdır. Tek seferlik 100.000 TL yerine, her ay 5.000 TL eklediğim bir hesapta bileşik etki iki koldan çalışır: hem eski birikim büyür hem de yeni para daha büyük bir havuza katılır. Aylık %3 net getiriyle 5.000 TL'lik düzenli katkı, 24 ayın sonunda 120.000 TL'lik yatırımı 170.000 TL'nin üzerine taşır. Benim uyguladığım yöntem şu:
Bakiyenin katlanması psikolojik olarak çok tatmin edici ama satın alma gücünüz artmadıysa yerinizde sayıyorsunuz demektir. Efektif getiriniz %55, enflasyon %50 ise reel kazancınız yaklaşık %3,3'tür — kaba