Kısa cevap: Elinizde bir hedef tutar, bir vade ve bir başlangıç birikimi varsa gerekli faiz oranını tek satırda bulabilirsiniz: i = (Hedef / Anapara)^(1/n) − 1. Örneğin 250.000 TL'yi 5 yılda 500.000 TL yapmak istiyorsanız (2)^(1/5) − 1 = yıllık %14,87 bileşik getiri yeterli. Her ay düzenli para ekliyorsanız formül biraz uzuyor ve oranı doğrudan çözmek yerine deneme yanılmayla ya da Excel'in RATE fonksiyonuyla yaklaşmak gerekiyor. Ben yıllardır kendi hedeflerimi bu iki hesabın etrafında kuruyorum; aşağıda tam olarak nasıl yaptığımı anlatıyorum.
İlk yıllarda yaptığım hata şuydu: "Param iyi getiri yapsın" diye bakıp duruyordum ama ne kadar, ne zamana kadar sorusunun cevabı yoktu. Oysa bileşik faiz hesaplama dört değişkenin oyunudur: anapara, düzenli katkı, oran ve vade. Bunlardan üçünü bilirseniz dördüncüsü otomatik çıkar. O yüzden ben her plana şu üç satırı yazarak başlıyorum:
Bu üç satır yazıldığı anda "hangi mevduat, hangi tahvil, hangi fon" sorusu netleşiyor. Çünkü gereken oran %15 çıkıyorsa vadeli mevduat işi görür; %60 çıkıyorsa ya hedefi ya vadeyi ya da aylık katkıyı değiştirmeniz gerekir. Gerçekçi olmayan oran beklentisi, planın en pahalı kısmı.
Elinizdeki parayı bir kez yatırıp dokunmayacaksanız hesap çok basit. Bileşik faizin temel formülü:
Gelecek Değer = Anapara × (1 + i)^n
Bunu i için ters çevirince yukarıdaki kök formülü çıkıyor. Birkaç örnek üzerinden hissettirmek daha kolay:
| Anapara | Hedef | Vade | Gerekli yıllık bileşik oran |
|---|---|---|---|
| 250.000 TL | 500.000 TL | 5 yıl | %14,9 |
| 250.000 TL | 500.000 TL | 3 yıl | %26,0 |
| 100.000 TL | 300.000 TL | 4 yıl | %31,6 |
| 100.000 TL | 250.000 TL | 6 yıl | %16,5 |
Tablodaki en öğretici satır ikincisi: vadeyi 5 yıldan 3 yıla çekmek gereken oranı neredeyse ikiye katlıyor. Zaman, bileşik faizde oranın yerini tutan tek bedava girdidir. Kafadan kontrol için 72 kuralını da severim: parayı ikiye katlama süresi yaklaşık 72/oran. %18'de yaklaşık 4 yıl, %12'de 6 yıl.
Gerçek hayatta çoğumuz tek seferlik yatırım yapmıyoruz, maaştan pay ayırıyoruz. Düzenli ödemelerin bileşik büyümesi için anüite formülünü kullanıyorum:
Gelecek Değer = Taksit × [((1 + i)^n − 1) / i]
Burada i ve n aynı periyotta olmalı. Aylık 3.000 TL ayırıyorsam ve bankanın verdiği yıllık brüt oran %30 ise aylık oranı 0,30/12 = %2,5 alıyorum. 60 ay için çarpan ((1,025)^60 − 1)/0,025 ≈ 136. Yani 3.000 × 136 ≈ 408.000 TL. Ödediğim toplam ana para 180.000 TL; gerisi faizin faizi. 500.000 TL'ye ulaşmak içinse aylık taksidin yaklaşık 3.675 TL olması gerekiyor. Başlangıç birikimim de varsa iki formülün sonucunu topluyorum.