Kısa cevap: Deneyimlerime göre kamu bankaları (Ziraat, Halkbank, Vakıfbank) vadeli mevduatta genellikle listede daha alt sıralarda kalıyor; özel bankalar ise özellikle "yeni müşteri" ve "yeni gelen para" kampanyalarıyla belirgin biçimde yukarı çıkabiliyor. Ama bu fark her zaman geçerli değil: kamu bankaları kredi tarafında, özellikle konut ve taşıt kredilerinde çoğu zaman daha uygun oluyor. Yani doğru soru "hangisi daha iyi" değil, "hangi işlem için hangisi" sorusu. Ben paramı biriktirirken özel bankaların kampanyalarını, borçlanırken kamu bankalarının tarifelerini önce açıyorum.
Bunu ilk kez fark ettiğimde epey şaşırmıştım: aynı gün, aynı vade, aynı tutar için iki banka arasında ciddi bir puan farkı vardı. Sebebi basit aslında; bankalar mevduatı "kaynak" olarak topluyor ve kaynak ihtiyacı her bankada aynı değil.
Kamu bankalarının mevduat tabanı zaten çok geniş. Maaş ödemeleri, emekli ödemeleri, kamu kurumlarının hesapları... Yani kapıdan içeri para akışı düzenli. Bu yüzden mevduat toplamak için agresif faiz vermeye ihtiyaç duymuyorlar. Buna karşılık özel bankalar, özellikle mevduat pazar payını büyütmek isteyen orta ölçekli olanlar, dışarıdan para çekmek için fiyatla oynuyor. Bir de dijital bankacılığa yatırım yapan, şube maliyeti düşük olanlar var; onların operasyon maliyeti düşük olduğu için faize aktarabildikleri alan geniş.
Merkez Bankası'nın politika faizinin de bu tabloyu belirlediğini unutmamak lazım. Politika faizi yukarı gittiğinde özel bankalar genelde daha hızlı tepki veriyor, kamu bankaları bir miktar gecikmeli hareket ediyor. Aşağı yönlü dönemlerde ise tersi oluyor: özel bankalar hızlı indiriyor. Faiz mekanizmasının nasıl işlediğini anlatan içerikte bu aktarım gecikmesini ayrıntılı ele almıştım, kıyaslama yapmadan önce bir göz atmaya değer.
Vitrindeki oranlara bakıp karar verirsem yanılıyorum, bunu tecrübeyle öğrendim. Gerçek fark şu üç yerde saklı:
Ben karar verirken hep aynı şeyi yapıyorum: net getiriyi TL cinsinden hesaplıyorum. Yüzdeler kafa karıştırıyor, tutar karıştırmıyor. Stopaj kesintisini de dahil ediyorum, çünkü brüt oranı kıyaslamak eksik bir banka faiz karşılaştırması demek. Vergi kesintisinin vadeye göre nasıl değiştiğini bilmek de bu noktada işe yarıyor.
Konut kredisi araştırırken tam tersi bir manzarayla karşılaştım. Kamu bankaları uzun vadeli kredide daha düşük oran verebiliyor, üstelik maaş müşterisiyseniz veya bankada belirli bir ürün paketiniz varsa ek indirim çıkabiliyor. Özel bankalar ise hızlı onay, tamamen dijital başvuru ve esnek yapılandırma tarafında öne geçiyor.
Kredide dikkat ettiğim şey aylık faiz oranı değil, toplam geri ödeme tutarı. Dosya masrafı, hayat sigortası zorunluluğu, ipotek tesis ücreti gibi kalemler eklendiğinde yüzde 0,10'luk avantaj eriyip gidebiliyor. Bankadan illa yazılı ödeme planı isteyin; sözlü oran hiçbir şey ifade etmiyor.
| Kriter | Kamu Bankaları | Özel Bankalar |
|---|---|---|
| Vadeli mevduat oranı | Genellikle daha ölçülü | Kampanyalarla daha yüksek olabiliyor |
| Konut/taşıt kredisi | Sıklıkla avantajlı | Hız ve esneklik önde |
| Şube ağı | Çok geniş, kırsalda güçlü | Şehir merkezlerinde yoğun |
| Dijital deneyim | İyileşiyor | Genelde daha gelişmiş |
| Pazarlıkta esneklik | Sınırlı, tarife merkezî | Şube/portföy yöneticisiyle oynanabiliyor |
Sıkça duyduğum bir varsayım bu. Türkiye'de mevduat, Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu tarafından belirli bir üst limite kadar sigortalı ve bu güvence banka ayrımı yapmıyor — lis